Chiều thứ Bảy, chị Mai tranh thủ ghé cửa hàng tiện lợi gần khu chung cư để mua vài món đồ cho gia đình.
Một hộp sữa, ít bánh cho con gái, chai nước rửa chén và vài vật dụng linh tinh. Tổng cộng hết 147.000 đồng. Chị đưa tờ 200.000 đồng cho nhân viên thu ngân.
Lúc đó cửa hàng khá đông. Hai quầy thanh toán đều có khách đứng chờ. Bạn thu ngân trẻ tuổi vừa quét mã hàng vừa liên tục xin lỗi vì khách đông nên phục vụ hơi chậm. Nhận tiền xong, bạn nhanh tay thối lại rồi chuyển sang khách tiếp theo. Chị Mai cũng không kiểm tra lại mà bỏ tiền vào ví. Ra khỏi cửa hàng, chị ghé quán cà phê quen thuộc gần đó mua một ly cà phê mang về. Khi mở ví để trả tiền, chị vô tình thấy có hai tờ 50.000 đồng nằm cạnh nhau.
Theo thói quen, chị lấy hóa đơn từ túi xách ra xem lại là 147.000 đồng, mình đưa 200.000 đồng, tiền thừa đúng ra chỉ là 53.000 đồng, nhưng trong ví đang có 103.000 đồng, bạn thu ngân đã trả dư 50.000 đồng.
Chị ngồi xuống chiếc ghế nhựa trước quán cà phê. Trong đầu thoáng qua một suy nghĩ rất thực tế. Có thể bạn nhân viên sẽ không phát hiện. Mà nếu phát hiện thì chưa chắc biết đã trả nhầm cho ai. Dù sao cũng chỉ là 50.000 đồng.
Nhưng rồi chị lại nhớ đến lần con gái nhặt đồ chơi của bạn trong lớp và đem về.
Hôm đó cô bé về nhà và khoe với mẹ rằng mình vừa nhặt được đồ chơi trong lớp
Chị đã bảo con: “Không phải đồ của mình thì không được lấy và phải mang trả lại cho bạn”
Nghĩ đến đó, chị khẽ cười, có những bài học mình dạy con rất dễ, nhưng đến lúc chính mình gặp tình huống tương tự mới biết làm đúng không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Chị đứng dậy, quay xe trở lại cửa hàng. Bạn thu ngân vẫn đang làm việc. Nghe chị trình bày, bạn hơi bất ngờ.
– Chị đợi em kiểm tra một chút được không ạ?
Bạn xin phép quản lý, rồi xem lại giao dịch trên hệ thống và camera tại quầy. Chưa đầy vài phút sau, bạn quay lại. Khuôn mặt căng thẳng ban đầu chuyển thành nhẹ nhõm.
– Dạ đúng rồi chị. Em đã đưa nhầm thêm một tờ 50.000 đồng.
Bạn cúi đầu cảm ơn liên tục.
– Em cảm ơn chị nhiều lắm. Nếu cuối ca kiểm quỹ bị thiếu, em phải tự bỏ tiền bù vào.
Chị Mai chỉ cười:
– Không sao đâu em. Chị cũng vừa mới phát hiện thôi.
Trên đường về, chị không nghĩ nhiều về chuyện đó nữa.
Tối hôm ấy, trong bữa cơm, con gái kể chuyện một bạn trong lớp nhặt được cây bút của người khác nhưng không chịu trả.
Nghe vậy, chị Mai chợt nhớ đến chuyện buổi chiều.
Chị kể lại cho cả nhà nghe.
Con gái chăm chú lắng nghe rồi hỏi:
– Mẹ có tiếc không?
Chị lắc đầu.
– Không.
– Vì sao vậy mẹ?
Chị gắp thức ăn vào bát con rồi nói nhẹ nhàng:
– Vì nếu giữ lại số tiền đó, mẹ sẽ thấy áy náy. Còn khi trả lại, mẹ thấy thoải mái hơn.
Cô bé gật đầu. Câu chuyện kết thúc ngay trên mâm cơm gia đình. Không có bài giảng dài. Không có những lời dạy dỗ cao siêu. Chỉ có một việc nhỏ diễn ra trong cuộc sống thường ngày.
Nhưng đôi khi, chính những việc nhỏ ấy lại âm thầm dạy cho con trẻ cách trở thành một người tử tế và trung thực.
Góc nhìn tâm lý – xã hội
Nhiều người cho rằng trung thực chỉ được thể hiện trong những quyết định lớn. Thực tế, nhân cách thường được hình thành từ những lựa chọn rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.
Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy con người thường trải qua sự giằng co nội tâm khi đứng trước một lợi ích bất ngờ mà không ai biết. Việc lựa chọn điều đúng không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của người khác mà còn giúp cá nhân duy trì sự nhất quán giữa giá trị mình tin tưởng và hành động thực tế.
Trong gia đình, trẻ em học đạo đức chủ yếu thông qua việc quan sát. Một hành động trung thực của cha mẹ thường có sức thuyết phục hơn rất nhiều lời khuyên hay bài giảng.
Bài học rút ra
- Trung thực được thể hiện rõ nhất khi không ai giám sát chúng ta.
- Điều đúng đôi khi không mang lại lợi ích vật chất nhưng mang lại sự thanh thản trong tâm trí.
- Trẻ em học từ hành động của người lớn nhiều hơn từ lời nói.
- Những việc nhỏ hằng ngày góp phần tạo nên nhân cách của mỗi người.
- Một xã hội đáng tin cậy bắt đầu từ những con người biết tôn trọng điều đúng đắn.
Câu hỏi suy ngẫm
- Nếu phát hiện mình được trả thừa tiền, bạn sẽ xử lý như thế nào?
- Bạn đã từng chứng kiến một hành động trung thực nào khiến mình nhớ mãi chưa?
- Hôm nay, bạn đang làm gương cho con cháu hoặc những người xung quanh bằng hành động nào?
